Wykorzystanie narzędzi cyfrowych w ochronie zdrowia sprawiło, że część procesów związanych z konsultacją medyczną i dokumentacją może odbywać się na odległość. Pacjent może przekazać informacje dotyczące swojego stanu zdrowia za pomocą dostępnych kanałów komunikacji, natomiast lekarz na ich podstawie ocenia sytuację i określa możliwe dalsze postępowanie. Jeżeli istnieją odpowiednie wskazania, elementem takiego procesu może być wystawienie e-recepty, e-skierowania albo elektronicznego zwolnienia lekarskiego.
Rozwiązania telemedyczne zmieniają przede wszystkim sposób organizacji kontaktu pomiędzy pacjentem a personelem medycznym. Wizyta w gabinecie nie jest jedyną formą przeprowadzenia konsultacji, jednak nie oznacza to, że każdy problem zdrowotny może zostać oceniony zdalnie. Możliwość wykorzystania teleporady zależy od charakteru zgłaszanych dolegliwości, dostępnej dokumentacji oraz zakresu informacji potrzebnych lekarzowi.
Równocześnie należy odróżnić samą konsultację od elektronicznej formy dokumentów. E-recepty, e-ZLA i e-skierowania funkcjonują w systemach cyfrowych niezależnie od tego, czy wcześniejszy kontakt z lekarzem odbywał się stacjonarnie, czy na odległość. Określenia takie jak „e-recepta online” lub „L4 online” odnoszą się najczęściej do sytuacji, w których proces poprzedzający ewentualne wystawienie dokumentu obejmuje konsultację zdalną.
Od zgłoszenia problemu do decyzji dotyczącej dalszego postępowania
Konsultacja medyczna rozpoczyna się od przedstawienia problemu zdrowotnego. W przypadku kontaktu zdalnego szczególne znaczenie ma dokładne przekazanie informacji, ponieważ lekarz ma ograniczone możliwości bezpośredniej obserwacji i badania pacjenta.
Pierwszym etapem może być zebranie podstawowych danych dotyczących objawów. Istotne jest nie tylko określenie rodzaju dolegliwości, ale również ich przebiegu. Informacja o tym, kiedy pojawiły się pierwsze symptomy i czy ich nasilenie zmienia się w czasie, może mieć znaczenie dla dalszej oceny.
W zależności od sytuacji analizowane mogą być między innymi:
- aktualne objawy i ich nasilenie,
- czas trwania dolegliwości,
- okoliczności pojawienia się problemu,
- wcześniejsze występowanie podobnych objawów,
- choroby rozpoznane w przeszłości,
- aktualnie stosowane leczenie,
- przyjmowane leki i inne preparaty,
- dostępne wyniki badań.
Wywiad może zostać rozszerzony o dodatkowe pytania wynikające z charakteru zgłoszenia. Nie istnieje jeden schemat odpowiedni dla wszystkich pacjentów, ponieważ zakres informacji potrzebnych do oceny sytuacji jest uzależniony od konkretnego problemu.
Po zebraniu danych lekarz może określić, czy możliwe jest podjęcie dalszej decyzji w ramach konsultacji zdalnej. Jeżeli przekazane informacje są wystarczające, proces może zostać zakończony bez konieczności osobistej wizyty. Nie oznacza to jednak, że rezultatem każdej konsultacji będzie wystawienie dokumentu.
Dalsze postępowanie może obejmować między innymi:
- przekazanie określonych zaleceń,
- kontynuację wcześniej prowadzonego leczenia,
- modyfikację sposobu postępowania,
- zalecenie wykonania badań,
- wskazanie potrzeby konsultacji specjalistycznej,
- skierowanie pacjenta na bezpośrednie badanie.
W określonych sytuacjach lekarz może również zdecydować o wystawieniu odpowiedniego dokumentu elektronicznego. Decyzja taka powinna wynikać z informacji uzyskanych podczas konsultacji oraz pozostałych danych dostępnych w danym przypadku.
Jeżeli natomiast lekarz nie posiada wystarczających podstaw do dokonania oceny na odległość, konieczne może być przeprowadzenie kolejnego etapu diagnostyki w placówce stacjonarnej. Konsultacja online może wówczas pełnić funkcję wstępną i pomóc określić dalszy kierunek postępowania.
E-recepta online i L4 online w praktyce elektronicznego obiegu dokumentów
Jednym z podstawowych elementów cyfryzacji ochrony zdrowia jest elektroniczna dokumentacja. Wprowadzenie systemów informatycznych ograniczyło konieczność wykorzystywania papierowych dokumentów w części procesów związanych z leczeniem.
E-recepta jest dokumentem zawierającym informacje dotyczące przepisanego produktu leczniczego. Jej dane są zapisywane w systemie elektronicznym, dzięki czemu dokument może być realizowany zgodnie z zasadami obowiązującymi dla tego rodzaju recept.
Jeżeli kontakt z lekarzem poprzedzający wystawienie dokumentu odbywa się zdalnie, stosowane jest niekiedy określenie „e-recepta online”. Nie zmienia to jednak charakteru samego dokumentu. Podstawą wystawienia recepty pozostaje ocena zasadności zastosowania określonego leczenia.
Lekarz może w takim przypadku uwzględnić między innymi:
- rozpoznanie lub charakter zgłaszanego problemu,
- dotychczas stosowane leczenie,
- dawkowanie przyjmowanych preparatów,
- możliwość występowania przeciwwskazań,
- informacje dotyczące innych stosowanych leków,
- wyniki badań istotne dla prowadzonej terapii.
Nie każda sytuacja może zostać oceniona wyłącznie na podstawie krótkiego zgłoszenia. W przypadku niektórych leków lub problemów zdrowotnych konieczne może być przedstawienie dodatkowej dokumentacji, wykonanie badań albo przeprowadzenie bezpośredniej konsultacji.
Podobne zasady dotyczą elektronicznych zwolnień lekarskich. E-ZLA jest dokumentem dotyczącym czasowej niezdolności do pracy. Informacje po jego wystawieniu funkcjonują w systemie elektronicznym, dzięki czemu ograniczona zostaje potrzeba tradycyjnego przekazywania papierowych dokumentów.
Określenie „L4 online” jest natomiast potocznym sposobem opisywania sytuacji, w której ocena poprzedzająca ewentualne wystawienie zwolnienia odbywa się podczas konsultacji zdalnej.
W takim przypadku lekarz powinien ocenić wpływ stanu zdrowia na zdolność do wykonywania obowiązków zawodowych. Nie jest to proces polegający wyłącznie na stwierdzeniu obecności określonego objawu. Znaczenie może mieć jego nasilenie, przewidywany czas trwania oraz ogólny stan pacjenta.
W niektórych sytuacjach istotny może być również charakter wykonywanej pracy. Określone dolegliwości mogą mieć inne znaczenie dla osoby wykonującej pracę fizyczną, a inne dla pracownika realizującego obowiązki w odmiennych warunkach.
Elektroniczna forma zwolnienia zmienia przede wszystkim sposób przekazywania dokumentu. Nie zmienia natomiast konieczności stwierdzenia medycznych podstaw do jego wystawienia.
Podobny mechanizm można zaobserwować w przypadku e-skierowań. Dokument może funkcjonować elektronicznie, ale jego wystawienie powinno wynikać z potrzeby wykonania określonego badania, konsultacji lub innego świadczenia.
Możliwości i ograniczenia konsultacji prowadzonych na odległość
Telemedycyna pozwala realizować określone elementy opieki zdrowotnej bez konieczności każdorazowego kontaktu stacjonarnego. Jej zastosowanie jest jednak ograniczone możliwościami komunikacji na odległość.
Podczas teleporady lekarz może zebrać wywiad, przeanalizować przekazane informacje oraz zapoznać się z dostępną dokumentacją. Nie może jednak przeprowadzić wszystkich badań, które są możliwe podczas bezpośredniej wizyty.
Z tego względu konsultacja online może okazać się niewystarczająca, gdy potrzebne jest:
- przeprowadzenie bezpośredniego badania fizykalnego,
- dokładna ocena określonych zmian lub objawów,
- wykonanie badań laboratoryjnych,
- przeprowadzenie diagnostyki obrazowej,
- zastosowanie specjalistycznego sprzętu,
- wykonanie procedury wymagającej obecności pacjenta.
W takich przypadkach dalszy etap powinien odbywać się w odpowiednich warunkach stacjonarnych. Teleporada może natomiast pomóc w określeniu, jaki rodzaj dalszej diagnostyki może być potrzebny.
Istotne ograniczenia dotyczą również sytuacji nagłych. Objawy mogące wskazywać na poważne zagrożenie zdrowia lub życia wymagają odpowiedniej reakcji i skorzystania z właściwej formy pomocy medycznej. Standardowa konsultacja online nie jest przeznaczona do zastępowania interwencji wymagających natychmiastowego działania.
W praktyce telemedycyna funkcjonuje więc jako jeden z elementów większego systemu. Może być wykorzystywana samodzielnie w określonych sytuacjach albo stanowić część procesu obejmującego również wizyty stacjonarne i diagnostykę.
Przykładowy przebieg takiego procesu może obejmować konsultację zdalną, następnie wykonanie zaleconych badań w placówce, a później ponowną ocenę wyników. W innym przypadku pierwsza wizyta może odbyć się stacjonarnie, natomiast kolejne kontakty związane z kontynuacją postępowania mogą być realizowane z wykorzystaniem komunikacji na odległość.
Rozwój takich rozwiązań powoduje, że granica pomiędzy opieką cyfrową i tradycyjną staje się coraz bardziej związana z konkretnym etapem procesu medycznego. Nie chodzi więc wyłącznie o wybór pomiędzy wizytą online a wizytą stacjonarną, lecz o dopasowanie formy kontaktu do aktualnej potrzeby.
Jednocześnie funkcjonowanie systemów cyfrowych wiąże się z przetwarzaniem informacji dotyczących zdrowia. Dane tego rodzaju wymagają odpowiednich zabezpieczeń oraz kontroli dostępu. Ochrona dokumentacji stanowi więc jeden z istotnych elementów rozwoju usług telemedycznych.
Elektroniczne systemy wpływają także na sposób organizacji dokumentacji. E-recepty, e-ZLA oraz e-skierowania mogą być zapisywane i przekazywane cyfrowo, co ogranicza znaczenie tradycyjnego obiegu papierowego. Jest to jednak przede wszystkim zmiana techniczna dotycząca sposobu funkcjonowania dokumentów.
Decyzja medyczna pozostaje odrębnym etapem procesu. Najpierw konieczne jest zgromadzenie informacji i ocena sytuacji, a dopiero później możliwe jest określenie dalszego postępowania. Dotyczy to zarówno decyzji o leczeniu, jak i wystawieniu określonego dokumentu.
Telemedycyna oraz elektroniczna dokumentacja są zatem częściami szerszej transformacji organizacyjnej systemu ochrony zdrowia. Rozwiązania te mogą ograniczać konieczność wykonywania części czynności w formie stacjonarnej, ale nie eliminują potrzeby bezpośredniego kontaktu w przypadkach, w których jest on niezbędny do prawidłowej diagnostyki.
Zakres zastosowania konsultacji zdalnych powinien być każdorazowo dostosowany do konkretnej sytuacji. Możliwość uzyskania e-recepty, e-ZLA czy e-skierowania zależy od oceny lekarza i dostępnych informacji. Elektroniczna forma dokumentu zmienia sposób jego obsługi, natomiast podstawą jego wystawienia pozostają odpowiednie przesłanki wynikające z indywidualnej sytuacji medycznej.
Więcej: https://radamed.pl/
